نگاه نو نگاه نو
بسمالله الرحمن الرحیم
جنگ ایران و اسرائیل
مقدمه:
سحرگاه ۱۳ژوئن ۲۰۲۵ برابر با ۲۳خرداد۱۴۰۴، رژیم صهیونیستی اسرائیل با پشتیبانی تمامیت غرب و آمریکا جنگی همه جانبه و در حالی که مذاکرات سیاسی بین ایران و آمریکا در جریان بود، علیه تمامیت ارضی ایران آغاز کرد و به مدت ۱۲روز یعنی تا ۲۴ژوئن برابر با ۴تیر ۱۴۰۴ ادامه یافت. جنگی نابرابر، هواپایه مبتنی بر تکنولوژی اطلاعاتی و ارتباطی در پیوند با هوش مصنوعی، نیاز به کنکاشی اساسی در تاریخ نظامی – سیاسی کشورمان دارد تا از تجارب آن در مواجهه با جنگهای آینده بهرهبرداری شود. این مقاله با پرداختن به زوایای مختلف در تبیین آنچه منتهی به جنگ ۱۲روزه شد، در حد دسترسی به منابع دارد، اُمید که محققین و دلسوزان کشور با پرداختی شایسته بتوانند تصویری روشن ارائه نمایند.
مطلب پیش رو در پنج محور اساسی قالب بندی شده است: ۱- روند منتهی به جنگ، ۲- مواضع کشورها، ۳- جنگ ۱۲روزه، ۴- روایت پیروزی، ۵- نتیجه و پیشنهاد.
واژهگان کلیدی:
جنگ ۱۲روزه، جنگ ایران و اسرائیل، سیاست، آمریکا، روسیه، چین، کشورهای عربی، عملیات روانی، عملیات امنیتی، پدافند، موشک، پهباد، ایران، اسرائیل، پیمان ابراهیم، ترامپ، برخورد تمدنها، اروپا، ناتو، قطر، آذربایجان، زنگزور، شیربرخاسته، العدید.
الف) روندهای منتهی به جنگ:
۱- در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹)، تأسیسات هستهای ایران بهوسیله ویروس «استاکسنت» که ساخت مشترک اسرائیل و آمریکا بود مورد حمله سایبری قرار گرفت،
۲- پس از فروپاشی توافق هستهای ایران و آمریکا و غرب موسوم به «برجام» در سال ۲۰۱۵، اسناد هستهای در سال ۲۰۱۸ توسط موساد از ایران خارج شد و در نمایش همین اسناد توسط «نتانیاهو» (نخستوزیر اسرائیل)، اسم دکتر «محسن فخریزاده» (دانشمند هستهای) ذکر و در سال ۲۰۲۰ (آذر۱۳۹۹) در آبسرد تهران ترور و به شهادت رسید، و در تیرماه همان سال، برابر با جولای ۲۰۲۰ انفجار مرموزی در سایت هستهای نطنز اتفاق افتاد، این سایت در ۲۰۲۱ (۲۲فروردین۱۴۰۰) نیز مورد تعرض قرار گرفت، چند روز بعد (۲۷فروردین ۱۴۰۰) ایران بهطور رسمی در پاسخ به اقدامات فوق دسترسی و تولید غنیسازی ۶۰درصدی را اعلام کرد.
۳- جنبش حماس که کنترل غزه را در دست دارد، در ۷اکتبر۲۰۲۳ (۱۵مهر۱۴۰۲) با حملهای غافلگیرانه استحکامات دفاعی اسرائیل را شکافت و ۱۲۰۰ اسرائیلی را کُشت و ۲۵۰نفر را به اسارت گرفت که با واکنش سخت نظامی در کمتر از ۶ساعت مواجه شد تا جایی که طراح اصلی این عملیات «یحیی سنوار» را در ۱۶اکتبر۲۰۲۴ (۲۵مهر۱۴۰۳) به شهادت رسانید، جنگی که هنوز هم ادامه دارد.
۴- در ۱۴فوریه۲۰۲۴ (۲۵بهمن۱۴۰۲)، عوامل اسرائیل در خطوط لوله گاز طبیعی چهارمحال بختیاری عملیات خرابکاری انجام دادند و آغاز مرحله اساسی در تقابل نظامی با ایران را شروع کردند.
۵- در آوریل ۲۰۲۴ (۱۳فروردین۱۴۰۳) به کنسولگری ایران در دمشق حمله موشکی صورت میگیرد که منجر به شهادت ۱۶نفر ازجمله ۲نفر از سرداران بلندپایه نظامی ایران شد، واکنش ایران در قالب «وعده صادق-۱»، در 14آوریل۲۰۲۴ (۲۶فروردین۱۴۰۳) با شلیک ۳۰۰موشک و پهباد به اسرائیل شد، چند روزبعد، ۱۹آوریل۲۰۲۴ (۳۱فروردین)، سامانه پدافندی اصفهان مورد هدف قرار گرفت.
۶- بعد از سقوط هلیکوپتر رئیس جمهور ایران -آیتالله سیدابراهیم رئیسی- و برگزاری انتخابات زودهنگام که منجر به انتخاب دکتر «مسعود پزشکیان» شد، رئیس دفتر سیاسی جنبش حماس (اسماعیل هنیه) فردای روزتحلیف در ۳۱ژوئیه۲۰۲۴ (۹مرداد۱۴۰۳) در مکانی امن و در پایتخت ایران ترور میشود، در ادامه به تاریخ ۲۷سپتامبر۲۰۲۴ (۶مهر۱۴۰۳) دبیرکل حزبالله لبنان به همراه معاون عملیات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (سرتیپ نیلفروشان) در بیروت ترور و به شهادت رسیدند، اذعان اسرائیل در به شهادت رسانیدن هنیه بهانه لازم در اجرای عملیات «وعده صادق-۲» را فراهم کرد و در اکتبر۲۰۲۴ (۱۰مهر۱۴۰۳) با شلیک موشک و پهباد صورت گرفت، پاسخ اسرائیل در ۲۶اکتبر۲۰۲۴ (۵آبان۱۴۰۳) تهاجم و آسیب به زیرساختها پدافند هوایی بود، بهنحوی که ادعا کرد؛ آسمان ایران بیدفاع شده است. وقتی جنگ آغاز شد، آسمان ایران مطلوب ارتش اسرائیل بود.
روند سیاسی:
در طی ۱۲روز جنگ، موضعگیریهای مختلفی از کانونهای قدرت غربی صورت گرفت، بحث با ۳نمونه از آنچه کانون محوری اقدامات سیاسی-نظامی هستند، قابل تأمل است:
ترامپ: «باقی نماندن اثری از امپراتوری ایرانی»،
صدراعظم آلمان: «اسرائیل کارهای کثیف ما را انجام میدهد»،
ترامپ: «استفاده از واژه تغییر رژیم، از نظر سیاسی درست نیست؛ اما اگر رژیم کنونی ایران نتواند عظمت را دوباره به ایران برگرداند، چرا نباید تغییری در رژیم صورت بگیرد» عبارت پایانی MIGA که مخفف make iran great again (ایران را دوباره عظمت ببخشیم).
از نمونهها فوق میتوان ضمن اینکه به نیات اصلی از راهاندازی جنگ که موجودیت سرزمینی ایران و ایرانی را هدف قرار داده است و هم به نکات ظریف عملیات فریب و روانی پیبُرد، همه این مواد را میتوان در تأمل بر ۲نظریه رقیب ارائه شده توسط «فوکویاما» و «هانتینگتون» در بعد از فروپاشی اتحادجماهیر شوروی به بحث نشست؛ «جهان امروز در حال ورود به دورهای تاریخی و پر تحول است که میتوان آن را درکنار نقاط عطفی مانند سالهای ۱۹۱۹، ۱۹۴۵، ۱۹۸۹ قرار داد. این دوره، بازآرایی نظم بینالمللی را در پی دارد؛ نظمی که پس از پایان جنگ سرد بر پایه اصول لیبرالی طراحی شد اما اکنون در برابر چالشهای نوظهور بهویژه از سوی قدرتهای تمدنی چون چین، روسیه و هند در حال فروپاشی است، [به همین خاطر میتوان ادعا کرد که] ایده برخورد تمدنها اشتباه نبوده، فقط نابهنگام بود! پیشبینی هانتینگتون درباره برخورد تمدنها نه تنها نادرست نبود، بلکه پیش از موعد بیان شده بود. جهان در حال عبور از نظم لیبرالی پسا جنگ سرد به سوی نظمی جدید است که در آن فرهنگ، تمدن و هویت نقشی بنیادین خواهند داشت. این تغییر به جای یک جهان یکپارچه یا کاملاً فروپاشیده ما را به سمت جهانی پیش میبرد که باید در آن تعارضات تمدنی با گفت وگو و سازوکارهای چندجانبه مدیریت شوند. (گیلمن۲۰۲۵) در توجه به همین تحلیل است که اندیشه مواجه صلیبی با مسلمانان نیز قابل توجیه مینماید و آنچه در لیبی، تونس و سوریه اتفاق افتاد و حال زمان برخورد با ایران در قالب برخورد با تمدن اسلامی نیز قابل تعریف خواهد بود، وگرنه بنا به گزارش دوایر اطلاعات ملی آمریکا (NIE) طی سالهای اخیر، ایران دنبال ساخت سلاح هستهای نبوده است که بهخاطر آن مورد حمله قرار گرفت و ادعای نتانیاهو درباره «مبارزه با دیکتاتوری» و «روز آزادی» هیچ تفاوتی با ادعاهای مشابه صدام در آستانه تجاوز به ایران در سال ۱۳۵۹ ندارد، ولی در محاسبات شکست خورده جایگاه ویژهای یافت. سناریوهای شکل گرفته به دلایل کاملاً محسوس و مدفون در پروپاگاندای خودساخته و البته در تلفیق با واقعیات انکارناپذیر به ناکامی بدل شد:
- جمعبندی اینکه مردم از نظام فاصله گرفتهاند و فرصت تاریخی در عملیاتی سازی سناریو وجود دارد،
- تنش مستمر پنج دههای در داخل و خارج توان ملت را به تحلیل برده و کشور را به لبه پرتگاه رسانیده است،
- تکرار موفقیتآمیز در حذف سرفرماندهی حزبالله لبنان و وارد کردن شوک اولیه منجر به فروپاشی خواهد شد. (احمدی و حسینی ۱۴۰۴)
سناریوی طراحی شده را در وهله اول واکنش نیروهای مسلح در کمترین زمان ممکن که در تاریخ شناخته شده جنگهای منطقهای و جهانی حیرتانگیز است، با شکست مواجه کرد و ترمیم سرفرماندهی آن برای مهاجمین غافلگیر کننده شد. خارج شدن نیروهای مسلح و مردم از شوک اولیه و واکنش مردمی دردفاع از تمامیت ارضی و علیه متجاوزین ضلع اصلی سناریوی دشمنان این آب و خاک را با شکست مواجه کرد و در آخر طراحان عملیات فراموش کرده بودند که افکار عمومی جهانی و ایرانی نفرتی فزاینده از نسلکشی و ماهیت رژیم صهیونیستی را برنمیتابند. فلذا در کمترین زمان ممکن افکار عمومی جهانی به نفع مردم ایران و در نخستین واکنش مدافعان آن دشمن را وادار به کرنش کرد. با این همه، میتوان مبنای اصلی در شکلگیری سناریوی تجاوز به کشور را در مذاکرات شورای امنیت سازمان ملل که توسط نماینده اسرائیل طرح شد، هوشمندانه مورد توجه قرار داد. او، تنها بهانهای را که موجب شکلگیری عملیات پیشدشتانه ذکر کرد، همان شعار نابودی اسرائیل بود که توسط مسئولین و مردم ایران در طی سالیان دراز مطرح میکنند، شعاری که با تمسک به آن توانسته بودند افکار عمومی مردمان حاضر در سرزمینهای اشغالی را قانع به حمایت از تجاوز نمایند.
ب) مواضع کشورها:
آمریکا و اروپا:
ساده لوحی است اگر بخواهیم جنگ ایران و اسرائیل را متمایز از غرب و آمریکا به بحث بنشینیم. غرب و آمریکا یکپارچگی خود را به شکل رسمی و آشکار در سازمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به نمایش گذاشتهاند، اگر صداهای مختلف و بعضاً متفاوتی از جهان غرب بهگوش برسد حمل بر اختلاف بنیادین نباید گذاشته شود که ماهیت دموکراسی همین توجه به اختلافات است و هماهنگی و هدایت درست آن را غربیها یاد گرفتهاند که چگونه از اختلافات قدرت بسازند.
بحث بر سر جنگ و چگونگی آن حداقل از ماههای قبل از تجاوز آشکار اسرائیل در بین کارشناسان سیاسی-نظامی مطرح بوده است، در یکی از نمونههای ادعایی آورده شده است؛ «اگر اروپا و یا ناتو به فکرجنگ علنی و رسمی باشند، از بین چهار کشور روسیه، چین، کره شمالی و ایران، به احتمال زیاد روی گزینه ایران متمرکز خواهند کرد زیرا ضعف بازدارندگی هستهای دارد، اقبال عمومی کشورهای رقیب منطقه علیه ایران در کنار اقتصاد ضعیف و تنهایی استراتژیک آن (گلافروز۱۴۰۳) از عوامل عمده آن بهشمار میرود. کشورهای اروپایی که آشکارا در جنگ از اسرائیل حمایت کردند میتوان از آلمان، فرانسه، چک، انگلیس، استرالیا، نیوزلند و کانادا نام برد، در این میان کشور آلمان مواضعی تندتر از سایرین اتخاذ کرد، بهنحوی که صدراعظم آن، اسرائیل را کارگزار اروپا نامید و یا فردی چون «الکساندر دوبرینت» اقدام اسرائیل را حق مشروع دانست و یا در هماهنگی سیاسی-نظامی، کشورهای منطقه را در رهگیری موشکهای ایران وارد حمایت از اسرائیل کردند.
در ایالات متحده آمریکا، علیرغم اقدام دموکراتها در مخالفت مستقیم دولت آمریکا به جنگ، جمهوریخواهان نه تنها پیشنهاد مذکور را رد کردند، دراقدامی بودجه اضطراری کمک به اسرائیل را با افزایش ۳۵درصدی، دست ترامپ را در حمایت از اسرائیل باز گذاشتند و منجر به ورود آشکار ارتش آمریکا در نهمین روز جنگ و بمباران سایتهای هستهای شد.
در جریان جنگ نیز دونالد ترامپ درتهدید و تطمیع کوتاهی نکرد، برای نمونه درروز پنجم جنگ آشکارا خواست؛ «تهران تخلیه شود»، و وقیحانه دنبال مذاکره و تسلیم ایران زیر بمباران را دنبال میکرد که با پاسخ هوشمندانه مسئولین کشور در رد مذاکره تا پایان عملیات نظامی و در پی افزایش اثرگذاری اقدامات نظامی نیروهای مسلح کشورمان تصمیم مداخله برای پایان جنگ گرفت. با این همه، «ورود مستقیم آمریکا در ۲۲ژوئن ۲۰۲۵ به جنگ و پایان دادن به تخاصم نشان داد که جنگ مستقیم ایران و اسرائیل موجب شکست نظریه بازدارندگی میان دو کشور شد و آمریکا با ارائه مشوقهای اقتصادی و مالی مجدداً دنبال مذاکره با ایران است. (مبارک احمد۲۰۲۵)
روسیه:
روسیه در روزهای منتهی به جنگ با «اعلام رسمی عدم تعهد به دفاع از ایران در صورت حمله اسرائیل با تأکید بر روابط خود با اسرائیل در توجه به حضور ۲میلیون یهودی در اسرائیل (زرشناس۱۴۰۴) موضع خود را روشن کرد، و در جریان جنگ، مصاحبهای که «نیکلای سوروکوف»، استادیار مؤسسه دولتی روابط بینالملل مسکو با شبکه الجزیره داشت، گفت: «موضع روسیه همواره این بوده که این جنگ، جنگ روسیه نیست. آسیب به ایران در بلند مدت برای روسیه مشکلساز خواهد بود، چرا که ایران عضو مهم در سازمان همکاری شانگهای و بریکس است و همچنین کشوری است که از «ایده نظم چند قطبی جهانی حمایت میکند» (۱۴۰۴) این موضع را میتوان در مصاحبههای صورت گرفته با «صفراف» نیز مشاهده کرد، هر چند محکومیت اسرائیل توسط روسیه در جلسات شورای امنیت قابل تأمل باشد و لیکن، مصاحبه «محمدالغزالی» تحلیلگر ارشد شبکه الجزیره با عنوان «پشت پرده انفعال روسیه در جنگ اسرائیل علیه ایران» در بعد از پایان جنگ ۱۲روزه از وضوح بیشتری برخوردار است، او گفت:
- اولویت مطلق روسیه به جنگ اوکراین، نگرانی از آسیب به روابط با غرب و اسرائیل، منافع اقتصادی ناشی از افزایش قیمت نفت (بلافاصله پس از آغاز بحران ایران، قیمت نفت روسیه ۱۵درصد افزایش یافت) و تردید مسکو نسبت به عبور ایران از آستانه هستهای،
- روسیه مسیر محتاطانهتری برگزید و تلاش کرد خود را در جایگاه میانجی، ناصح و حتی اصلاحطلب جا بزند، موضع نسبتاً قوی و کم سابقه روسیه زمانی بروز یافت که کرملین تغییر نظام در ایران را به صراحت غیر قابل قبول خواند،
- در طول جنگ سوریه به اسرائیل اجازه داد تا مواضع نیروهای وابسته به ایران را بدون هیچ واکنشی هدف قرار دهد،
- در پی عملیات «طوفان الاقصی» که در ۷اکتبر۲۰۲۳ و جنگ غزه، تهران از توافق جدید خود با مسکو خبر داد که قرار بود جنگندههای سوخو-۳۵، بالگردهای تهاجمی می-۲۸، سامانههای دفاع هوایی اس-۳۰۰ و … بدهد، آنچه به تهران رسید تنها هواپیماهای آموزشی بود، علت آن، مشکلات در تولید و فشار دیپلماتیک کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بود،
- جنگ اسرائیل علیه ایران در عمل یک فرصت طلایی برای روسیه در جریان جنگ فرسایشیاش با اوکراین تبدیل شده است، مثل آنچه که در حمایت نکردن از ارمنستان در جنگ قرهباغ که باعث رویگردانی و چرخش [ارمنیها] به سمت غرب را باعث شد،
- معمای استراتژیک کرملین، ایجاد موازنه بین ایران، اسرائیل و عربستان است و تهران را در عمل تهدیدی به منافع منطقهای دراوپک میداند،
- برخلاف اسد (سوریه) که خود را تابع میدانست، تهران خود را در برابر مسکو برابر میداند.
چین:
- چین سومین شریک تجاری اسرائیل است، اسرائیل بازار ورود چین به اتحادیه اروپاست،
- روابط چین و اسرائیل عمدتاً بر پایه منافع اقتصادی شکل گرفته و تحت تأثیر تحولات ایدئولوژیک یا سیاسی نبوده است،
- در اسرائیل، پژوهشهای علمی نقش کلیدی دارند، و حدود ۵۰۰۰مرکز تحقیقاتی در اسرائیل فعال هستند. به ازای هر ۱۰هزار نفر، ۵۰پژوهشگر حضور دارند که این رقم از ایالات متحده (۳۸پژوهشگر) بیشتر است، مورد توجه چین است،
- سرمایهگذاری چین در اسرائیل در سال ۲۰۱۴، ۴میلیارد دلار و در سال ۲۰۲۲، ۷۱درصد خودروهای الکتریکی فروخته شده در اسرائیل چینی بودند، حدود ۲۰۰۰۰کارگر چینی در اسرائیل مشغول هستند،
- در سال ۲۰۱۸، شرکت «ایتل» ۴۰درصد از کل صادرات به چین داشته است،
- در پی خروج شرکتهای خارجی از اسرائیل در پی حوادث ۷اکتبر در ۲۰۲۳، چین جایگزین شده و بهره برده است. (الدیک۲۰۲۵)
موارد فوق نمونهای از تأثیر ارتباطات تکنولوژیکی بر روابط سیاسی و اقتصادی است و در توجه به آن میتوان «سکوت محتاطانه چین همراه با خرید نفت از ایران و آمادگی فروش سیستمهای دفاع هوایی پیشرفته به ایران (زرشناس۱۴۰۴) را در پیش گرفته و لیکن، «موضع چین باعث تضعیف [اقتدار] این کشور در معادلات منطقهای (مبارک احمد۲۰۲۵) در دراز مدت خواهد بود.
اعراب:
گرچه مواضع کشورهای عربی در محکومیت حمله به ایران همسوست، اما انگیزهها عمدتاً اقتصادی و امنیت محورند. وابستگی شدید به صادرات نفت، نگرانی از بسته شدن تنگه هرمز، حضور پایگاههای نظامی خارجی و رقابت منطقهای در واکنشها مؤثر بوده است. موضع کشورهای عربی در طول جنگ بعد از ۷اکتبر تحت تأثیر پیمان ابراهیم و رویکرد اقتصادی و به نظر میرسد در راستای گرفتن تضمین امنیتی از سوی آمریکا بوده است، در این راهبرد، تضعیف و نه تمامیت ارضی ایران بایستی باب طبع اعراب خواهد بود و به همین خاطر بعد از هدف قرار گرفتن پایگاه «العدید» قطر، محکومیتها بدون تردید علیه ایران نیز همسو شدند.
ترکیه و آذربایجان:
دولت ترکیه و آذربایجان به دنبال بهرهبرداری از تنشهای موجود در منطقه و خصوصاً در مدیریت تنش علیه ایران همسو هستند و لیکن، آغاز تجاوز رژیم صهیونیستی علیه تمامیت ارضی ایران تضادها بین ترکیه و اسرائیل را وارد فاز ملموس و قابل ارزیابی متفاوتی کرد، تضاد منافع ترکیه و اسرائیل در میانه جنگ را فایننشالتایمز به نوعی بیان کرده است:
- این درگیری هم ایدئولوژیک است و هم ژئوپلیتیک. دولت اردوغان ملیگرایی تُرکی را با پوپولیسم اسلامگرای سنی درآمیخته و در قالب طرح «قرن ترکیه» ارائه داده و در اسرائیل نیز یک ائتلاف راست افراطی، با نگاهی جبرگرایانۀ مشابه، در پی برقراری سلطه نظامی در لبنان، غزه، و سوریه است. این جهانبینیهای متضاد مجالی برای مصالحه باقی نمیگذارند،
- هاکان فیدان: «مشکل فلسطینی، لبنانی، سوری، یمنی یا ایرانی وجود ندارد، بلکه مسئله اصلی، اسرائیل است». این سخنان بازتاب دهند تغییری در نگرش ترکیه به جایگاه اسرائیل در منطقه است،
- تصویر سازی از این وسواس فکری در اسرائیل نیز دیده میشود، حمایت علنی اردوغان از حماس باعث تبادلات لفظی شده و باعث گسترش تعاملات اسرائیل با کُردهای سوریه شده است،
- از زمان سقوط رژیم اسد دراواخر سال ۲۰۲۴، ترکیه نفوذ خود را در سوریه گسترش داده و خواستار حکومتی مرکزی و با ثبات است [در مقابل] اسرائیل حملات هوایی [زمینی] خود را گسترش داده و از خودمختاری کُردها و دروزیها حمایت کرده است،
- آمریکا سعی در پایان دادن به جنگ غزه و آرام کردن ترکیه دارد.
نقش دولت آذربایجان در جنگ ۱۲روزه:
- تأسیسات موسوم به سیستمهای AZAD در حومه پایتخت آذربایجان که در سال ۲۰۱۱ به بهرهبرداری رسید و در حال حاضر ۳نوع پهباد تهاجمی تولید میکند و احتمالاً در عملیات شمالغرب اسرائیل نقش داشتهاند،
- شبکه جاسوسی-قومی جمهوری آذربایجان در جنگ روانی-شناختی، نقش داشت. به نحوی که «اسموتریچ» وزیر دارایی اسرائیل از آذربایجان با عنوان «دارایی استراتژیک اسرائیل» نام برده است،
- «حکمت حاجیاف» دستیار رئیس جمهور آذربایجان، فارغالتحصیل کالج دفاعی ناتو (NDC)، در تحریک مسائل قومی فعال است،
- شدت حملات در شمال غرب، و چراغ سبر ابتدایی ترکیه در این هماهنگی با هدف ایران ضعیف شده در معادلات ژئوپلیتیکی شمال ایران در بحث کُریدور «زنگزور» بر کسی پوشیده نخواهد بود. (کاظمی۱۴۰۴)
پ) جنگ ۱۲روزه:
همانطوری که در مقدمه این بحث آورده شد، جنگ در ۲۳خرداد۱۴۰۴ و در حالی که ایران و ایالات متحده آمریکا در میانه مذاکرات هستهای بودند، با هدف اعلامی نابودی برنامه هستهای ایران و در عمل با تهاجم به تمامیت ارضی آغاز و به مدت ۱۲روز ادامه داشت. جنگ ماهیتی غیر کلاسیک، هواپایه، تکنولوژی محور، اطلاعات پایه، نفوذ خارقالعاده انسانی، فنآورانه و تکامل یافته با هوش مصنوعی و با اطمینان از ترکیب عوامل سیاسی-اقتصادی و روانی و محاسبه شده بود، و لیکن، با شروع پرشدت در حذف سرفرماندهی نیروهای مسلح و عناصر کلیدی نظام جمهوری اسلامی، پیروزی زودهنگام را تضمین کرده بود.
این محاسبات تکامل یافته از جنس تفکر کلاسیک صدام در تعرض به کیان ایران برای رزمندگان شناخته شده بود، تجربهای که در بههم خوردن محاسبات با خروج نیروهای مسلح از شوک اولیه در ۴۸ساعت اول خود را نشان داد، این بخش از بحث را با هدف تطویل کلام در جدولی هر چند ناقص، بهدلیل کمبود اطلاعات و اطلاعات یکسویه، به شکل زیر ارائه میشود تا نبض نبرد شناخته شود:
| روز |
اقدامات اسرائیل |
اقدامات ایران |
| (اول)
۱۳ژوئن، ۲۳خرداد |
ساعت۶۳۰۰،هدف قرار دادن سرفرماندهی و دانشمندان هستهای،/هدف قرار دادن زیرساختهای پدافندی و موشکی،/ خرابکاری گسترده با هدف تضمین برتری هوایی | پاسخ نظامی در ساعت۹۰۰۰ (وعده صادق۳،/ پوشش خبری مستقیم شبکه الجزیره،/ |
| (دوم)
۱۴ژوئن، ۲۴خرداد |
هدف قرار دادن فازهای ۱۲و۱۴میدان گازی بوشهر،/درگیر کردن ۱۸استان،/هدف قرار دادن وزارت دفاع | فعال شدن پدافند هوای اصفهان،/هدف قرار دادن پایگاه نظامی کیریا و ۲پایگاه کلیدی در نقب،/اعتراف اسرائیل در اصابت ۲۵درصدی موشک و پهباد،/هدف قرار دادن پهباد،/هدف قرار دادن نیروگاه برق حیفا |
| (سوم)
۱۵ژوئن ۲۵خرداد |
هشدار بر تخلیه اطراف مراکز نظامی،/هدف قرار دادن فرودگاه مشهد،/توجیه نتانیاهو که اسرائیل چارهای جز تهاجم نظامی نداشت، تغییر رژیم را بهعهده مردم ایران دانست (دنبال آتشبس) | هدف قرار دادن پالایشگاه نفت بازان در حیفا،/حملات هماهنگ موشکی با حوثیهای یمن،/ اعتراف اسرائیل بر آسیب دیدن ۶۱ساختمان،/از طریق عمان و قطر دنبال آتشبس |
| (چهارم)
۱۶ژوئن، ۲۶خرداد |
هدف قرار گرفتن نطنز و پارچین،/انهدام ۳۰درصد از لانچرهای موشک،/هدف قرار دادن ساختمان صداوسیما،/رسیدن به برتری کامل هوایی،/جلسه اضطراری با سنتکام در مقر کرمل،/تقویت لجستیک از راشتاین آلمان | اعدام جاسوس موساد،/هدف قرار دادن بخشی از سفارت آمریکا و تخلیه آن،/هدف قرار دادن پالایشگاه حیفا،/افزایش کمی موشک و پهباد از سامانههای دفاهی اسرائیل،/ اعلام منتفی شدن مذاکره با آمریکا تا پایان عملیات نظامی |
| (پنجم)
۱۷ژوئن، ۲۷خرداد |
ترامپ:تهران باید تخلیه شود،/ترور فرمانده قرارگاه عملیات (سردار شادمانی)،/هدف قرار دادن شورایعالی امنیت ملی و سران قوا،/هدف قرار دادن سایبری بانک سپه و پاسارگاد،/هدف قراردادن سامانههای موشکی و پهبادی، | هدف قرار گرفتن ۲۸پهباد،/هدف قرار گرفتن ساختمان ۱۸طبقه در هرتزلیا،/هدف قرار دادن مرکز موساد،/ آسیب دیدن ساختمان بورس،/امیر موسوی:اعلام گذر از بازدارندگی و آغاز عملیات تنبیهی |
| (ششم)
۱۸ژوئن، ۲۸خرداد |
افزایش حملات با۶۰جنگنده به تهران،/هدف قرار دادن پایگاه موشکی خجیر،/دستور تخلیه منطقه ۱۸تهران،/اتمام و خستگی سامانه رهگیر آرو،/حک لحظهای سیما | شلیک موشک سجیل که در غرب معروف به آنجل شد (عملی شدن وعده ایران)، و ویرانی گسترده و اثرگذار،/تصمیم ایران به فرسایشی کردن جنگ |
| (هفتم)
۱۹ژوئن، ۲۹خرداد |
هدف قرار دادن سایت اراک،/ اعتراف به همکاری نزدیک نظامی با آمریکا | هدف قرار دادن پارک فناوری گاویام در بئرشبع،/ آسیب دیدن بیمارستان گیدئون،/افزایش کمی شلیک موشک و پهباد |
| (هشتم)
۲۰ژوئن، ۳۰خرداد |
هدف قرار دادن سایتهای موشکی در غرب و شمالغرب،/ترامپ:هفته آینده تصمیم بر مداخله خواهد گرفت | واکنش گسترده مردمی در دفاع از تمامیت ارضی،/هدف قرار دادن ایستگاه مرکزی راهآهن اورشلیم،/هدف قرار گرفتن اورشلیم با یک موشک خوشهای(اعتراف اسرائیل)،/گزارش پنتاگون بر تحلیل قدرت ارتش اسرائیل |
| (نهم)
۲۱ژوئن، ۳۱خرداد |
شرکت ۶۰جنگنده در بمباران تهران،/ ورود آمریکا به جنگ و هدف قرار دادن سایتها هستهای فوردو،نطنز و اصفهان | فعال شدن سامانه پدافندی اصفهان،/ هدف قرار دادن شهرهای خولون و بیت شان |
| (دهم)
۲۲ژوئن، ۱تیر |
هدف قرار دادن سایتهای موشکی،/هدف قرار دادن فرودگاه اصفهان | فعال شدن گسترده سایتهای پدافندی،/ هدف قرار دادن فرودگاه بنگوریون،/ هدف قرار دادن مرکز فرماندهی و کنترل ارتش اسرائیل،/در کمتر از ۶ساعت پایگاه العدید آمریکا در قطر هدف قرار گرفت |
| (یازدهم)
۲۳ژوئن، ۲تیر |
هدف قرار گرفتن پایگاههای هوایی در غرب و مرکز ایران،/ هدف قرار دادن تهران با ۵۰جنگنده،/ هدف قرار دادن زندان اوین | پهباد هرمس در خرمآباد هدف قرار گرفت،/هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی در جنوب اسرائیل،/ محکومیت حمله ایران به العدید توسط اعراب |
| (دوازدهم)
۲۴ژوئن، ۳تیر |
ترامپ: ساعات آتشبس نزدیک است،/ مجوز فروش نفت ایران به چین | پایگاههای نظامی طجی، پیروزی در نزدیکی فرودگاه، و ۲پایگاه در خاک عراق توسط عوامل ناشناس هدف قرار گرفت،/ ترامپ خواستار آتش بس شد،/امتیاز فروش نفت ایران به چین. |
جدول جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل
تفسیر:
ارتش اسرائیل، ساعت ۳۰/۶، طی تهاجمی با رمز «شیر برخاسته»، عملیات ترکیبی پرشدتی از تلفیق جنگنده بمبافکنهای پیشرفته، عملیات پهبادی، جنگ الکترونیک، ریزپرندهها و با حمایت لجستیک فرماندهی مرکزی آمریکا و ناتو در رهگیری موشکها و پهبادهای ایرانی از خلیج فارس، محور کویت و عربستان تا سامانههای کشور عمان و ناوهای مستقر در دریای سرخ و مدیترانه و پایگاههای استقرار ناتو در ترکیه و آذربایجان با هدف اعلامی انهدام زیرساختهای هستهای و در عمل تجاوزی آشکار به تمامیت ارضی کشور و زیر ساختهای غیر مرتبط با هستهای در برنامهای ۷۲ساعته با هدف تسلیم نظام جمهوری اسلامی صورت گرفت.
حذف سرفرماندهی نیروهای مسلح، حک سامانههای پدافندی، عملیات خرابکاری، نفوذ و ریزپرندهها، هدف قرار گرفتن لانچرها و سایتهای پرتاب موشک و پهباد، هدف قرار دادن عناصر و منابع حیاتی و تصمیمگیر انسانی، محاسبهای درست در به زانو درآوردن و فروپاشی کشور، هیچ نباشد، تحقیر بزرگ ملی و تاریخی است که در تاریخ کشورمان به ثبت رسید و دلسوزان کشور از رهبری گرفته تا پایینترین ردههای دفاعی یک بدهکاری بزرگی به این سرزمین و ملت بزرگ ایران خواهند داشت تا حل مسئله.
پاتکی تحقیر کننده در کمتر از ۱۸ساعت، یعنی ساعت ۹شب، ناباورانه همه محاسبات متجاوزین را زیر سئوال بُرد. پرتاب موشک و شلیک پهباد غافلگیری مشابهی را بر طراحان این تجاوز به یادگار گذاشت، ترمیم سرفرماندهی نیروهای مسلح، خارج شدن از شوک وارده را نوید داد و بهتدریج از همان ساعات اولیه ترمیم و شلیک پدافندی که دشمن همیشه آن را زهرآگین میدانست شروع شد. اصابت موشک و پهباد به ۲پایگاه کلیدی در صحرای نقب و نفوذ و اصابت پهبادها به سامانههای پدافندی چندلایه دشمن و هدف قرار دادن نیروگاه برق حیفا و بعد فرودگاه بنگوریون در ۴۸ساعت اول، ارتش اسرائیل را دُچار فلج عملیاتی کرد تا جایی که در سومین روز جنگ نتانیاهو شروع به توجیه علت تجاوز به ایران و به تدریج ندای درخواست آتشبس. لیکن، ایرانیها به همان اندازهای که مهاجمین را در ساعت اولیه به حیرت انداخته بودند، ابتکار عمل را بهدست میگرفتند. شاهد صادق آن آغاز جلسه اضطراری فرماندهان ارتش اسرائیل با فرماندهی سنتکام و درخواست کمک شد، این مهم با هدف قرار گرفتن مرکز موساد نگرانی را در اسرائیل مضاعف کرد، همین زمان بود که رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران (امیر سرلشکر موسوی) با صراحت اعلام کرد «از مرحله بازدارندگی گذر کردهایم و وارد عملیات تنبیهی خواهیم شد».
موضعگیری ستادکل نیروهای مسلح با کاهش شلیک موشک و پهباد به سمت اسرائیل فریب بزرگ نظامی بود که جدی نگرفتند، نیروهای مسلح از شلیک کمی گذر کرده بودند و به کیفیت و اثرگذاری ورود پیدا کرده بودند، در ششمین روز جنگ نخستین موشک فوق مدرن ایران یعنی «سجیل» که انسان دوستان و افکار عمومی جهانی آن را «آنجل» نامگذاری کردهاند وارد اسرائیل و در بئرشبع «گاویام» را به تلی از خاک بَدَل کرد، اسرائیلیها از آن به بمب خوشهای یاد کردند، همان موشکی که رقص نور آن در فضا به هنرمندان انسان دوست فرصت ترانهسازی «بوم بوم» داد، رمز عملیات «شیربرخاسته» برای ایران بود و در عمل تفسیر شد و نه اسرائیل.
«سجّیل» موشکی که معادله جنگ را تغییر داد، رسانههای گروهی غربی گزارش کردند که «ایران یک موشک شلیک کرد، هیچ سامانهای قادر به رهگیری آن نشد و درست به هدف تعیین شده اصابت کرد.» فردای آن روز ملت بزرگ ایران با حضور و حمایت از نیروهای مسلح و در دفاع از کشور شگفتی دیگری آفریدند، موضعگیری آشکار خود را در قبال تجاوز مخابره کردند تا جایی که رئیس جمهورآمریکا برای نجات اسرائیل وارد جنگ شد و سایتهای هستهای ایران در جلو چشم جهانیان مورد هدف قرار گرفتند، اینبار، نه مثل ابتدای جنگ که ۱۵ساعت طول کشید تا پاسخ داده شود، در کمتر از ۶ساعت پایگاه «العدید» مستقر در کشور عربی «قطر» هدف تهاجم موشکی قرار گرفت، واکنش حیرتانگیز و قدرتمندانه ایران در حدی شگفتساز شد که خبرنگار «بیبیسی» به جهانیان مخابره کرد که؛ «ایرانیان تعارف را کنار گذاشتهاند و رگ غیرت دینی-عربی اعراب را تحریک میکنند.» اقدامی که وحشت آمریکا در فرورفتن اسرائیل به جنگ فرسایشی و اعتبار نظامی پنتاگون را باعث شد و دستور توقف درگیری در دوازدهمین روز نبرد صادر شد.
عملیات روانی:
تجارب جنگ در تمامی سطوح و مراحل و گذرهای تاریخی و هماکنون که از آن با عنوان ترکیبی و هوشمندانه یاد میشود، عملیات روانی از قواعد انکارناپذیر جنگ است. همزمان با آغاز تجاوز، با بیش از ۲هزار مقام و فرمانده ایرانی در تماس و پیامی تهدیدآمیز خواسته شد تا از مقاومت در برابر تهاجم دست کشیده و یا بیطرف باشند، و در ادامه جنگ به کرّات از مخالفین و ناراضیان خارجی و داخلی خواسته شد تا با فشار روانی بر مسئولان و فرماندهان خواستار اتمام جنگ شوند، تأثیری نداشت. ولی، به اعتراف مقامات اسرائیلی، وقتی عبور موفقیتآمیز موشکها و پهبادهای ایرانی در هر مقیاسی بهتزدگی از دقت اصابتها به سرزمینهای اشغالی را نتوانستند انکار کنند و همین باعث شد تا برای نخستین بار در تاریخ جعلی رژیم صهیونیستی اسرائیل کابینه امنیتی جلسه فوقالعاده تشکیل داد که به صورت عمومی روی شکست عملکرد دفاعی اعتراف ضمنی داشت، و بعد از این بود که شعارهای مردمی چون؛ «دروغ گفتند، ما امن نیستیم» خواب از چشم نتانیاهو ربود، شاهد این مدعا، تقاضای ۴۲۰درصدی تقاضای مهاجرت مردمی از اسرائیل در ۴۸ساعت اول جنگ است، یعنی ستون اصلی در بقای موجودیت اسرائیل در عملیات روانی تَرک برداشت. ضمن اینکه از همان آغاز افکار عمومی جهانی، جهان غرب و حامیان اسرائیل را به فکر فرو بُرد، یک خبرنگار صهیونیست گزارش کرد؛ «تحمّل چنین جنگی طولانی با ایران را نداریم، تلآویو به لرزه درآمد، این شیوه غیر قابل زیستن است.»
عملیات امنیتی:
عنصر اطلاعات و امنیت در جنگ کلید پیروزی به حساب آمده و خواهد آمد. در جنگ ۱۲روزه، این عنصر بیش از هر عنصر دیگری اهمیت خود را نشان داد، سازمان جاسوسی اسرائیل (موساد) مجموعهای هماهنگ از عملیاتهای مخفی خرابکارانه علیه پدافند هوایی و زیرساختها موشکی، مراکز نظامی و امنیتی و در اقدامی در راهاندازی پایگاههای پهبادی و ریزپرندهها و با قاچاق ملزومات مرتبط با عملیات، در تضمین موفقیت عملیات هوایی ارتش اسرائیل نقش کلیدی بازی کرد و در حین عملیات اقدامات سایبری در حک مراکز مالی و خدماتی نمایش فوقالعادهای نشان داد. این موفقیت را نمیتوان در قالب ماه یا در طول یک سال منتهی به جنگ ارزیابی کرد، نگاهی به گزارش مفصلی که («عطا محامد» -۲۰۲۵) در این حوزه ارائه کرده قابل تأمل و به اختصار به شرح زیر است، او با ذکر جملهای از «علی یونسی» (وزیر پیشین اطلاعات) که گفته بود؛ «جا دارد همه مسئولان جمهوری اسلامی ایران برای جان خودشان نگران باشند»، به سلسله اقدامات موساد اشاره کرده است:
- در دوران دولت محمود احمدینژاد؛ ترورها، استاکسنت و نخستین نشانهها آشکار وارد شدن موساد به فاز عملیاتی است،
- در سال ۱۳۸۵، ترور «اردشیر حسینپور» فیزیکدان هستهای به شیوه مسمومیت گازی،
- در سال ۱۳۸۹و۱۳۸۸، ترور «مسعود علیمحمدی، مجید شهریاری، داریوش رضایینزاد و مصطفی احمدی روشن»، با این همه، دستگاههای اطلاعاتی ایران با ساخت مستند ۳۸دقیقهای «کلوپ ترور» در سال ۱۳۹۱، تعداد ۱۳نفر از عناصر موساد را به نمایش گذاشتند که فرد شاخص این مجموعه فردی به اسم «مازیار ابراهیمی» معترف بود، بعداً اشتباده بودن مستند و گزارش مشخص شد، به عبارتی موضع فوق نشان از پنهانکاری با هدف حفظ وجهه داشته است،
- سال ۱۳۸۹، ورود بدافزار «استاکسنت» به تأسیسات هستهای ایران که با همکاری اسرائیل و آمریکا طراحی شده بود و آسیب جدی وارد شد، ایرانیها ابتدا انکار کردند و بعد آن را عملیات روانی گزارش کردند. در این دوره پدیدهای به نام «حلقه انحرافی» اطرافیان دکتر احمدینژاد به ویژه «اسفندیار رحیم مشایی» طرح شد و بسیاری آن را نشانه آغاز جنگ داخلی امنیتی دانستند،
- دوران ریاست جمهوری حسن روحانی را میتوان از آرشیو ربوده شده از «تورقوزآباد» تا ترور فخریزاده دید. در سال ۱۳۹۷ بنیامین نتانیاهو، در نمایش رسانهای، ربوده شدن هزاران سند طبقهبندی شده را از تورقوزآباد و اسم دانشمند هستهای ایران یعنی فخریزاده را بر زبان آورد. افرادی مانند سیدعباس عراقچی آن را به تمسخر گرفتند، بعدها حسن روحانی و محسن رضایی آن را تأیید کردند. پس از این سرقت بود که فخریزاده ترور و انفجارهایی در نطنز رخ داد، در حالی که سرلشکر شمخانی در ۲۵ آذر۱۳۹۶ گفته بود هیچ تهدید امنیتی متوجه کشور نیست،
- در خرداد ۱۴۰۰، محمود احمدینژاد -عضو مجمع تشخیصص مصلحت نظام- در سخنانی اظهار داشت، «بالاترین مسئول مقابله با جاسوسان اسرائیل دروزارت اطلاعات، خودش جاسوس بود.»
- در زمان ریاست جمهوری آیتالله رئیسی، روایت رسمی درباره «نفوذ» در کشور رادیکال شد و در خرداد ۱۴۰۱، «صیاد خدایی»، عضو نیروی قدس سپاه در تهران ترور شد، اندکی بعد «حسین طائب» از ریاست سازمان اطلاعات سپاه بعد از ۱۳سال برکنار و سرتیپ محمد کاظمی جانشین وی شد،
- در ۳مرداد ۱۴۰۳ و پس از پایان دولت رئیسی، «اسماعیل خطیب» وزیر اطلاعات، مهمترین دستاورد خود را متلاشی کردن شبکه نفوذ موساد در کشور ذکر کرد، حدود یکسال بعد (خرداد۱۴۰۴) مشخص شد موساد با راه اندازی پایگاه سرّی در خاک ایران، قاچاق تجهیزات و سلاحهای دقیق، موشک، سامانههای پدافندی ایران را از کار انداخت و بستر امن بمباران ایران را فراهم آورد.
به نظر می رسد، نیروهای امنیتی ایران در آستانه تجاوز نظامی خطر وجود پهبادها و ریزپرندهها و عملیات خرابکاری را متوجه شده بودند، میتوان اعتصاب بخشی از کامیونداران و مقابله با آنها در بحث اعتصاب را به بحث نشست که در حین تجاوز نظامی اهمیت خود را نشان داد، سازماندهی نیروهای بسیجی در تلفیق با نیروی انتظامی در غلبه بر کارآمدی نهایی اقدامات دشمن کارساز شد.
ت) عملکرد میدانی:
ارتش اسرائیل به شکل آشکار در مرحله اول (۱۹آوریل۲۰۲۴ برابر با ۳۱فروردین۱۴۰۳)، سامانه پدافندی اصفهان را مورد هدف قرار داد و در مرحله دوم و گسترده در ۲۶اکتبر۲۰۲۴ (۱۵آبان۱۴۰۳) زیرساختها پدافندی ایران را هدف تهاجم قرار داد و مدعی بیدفاع بودن آسمان ایران شد، و آماده شد تا در جنگی که به راه انداخت دست بازتری داشته باشد. با این همه از قدرت پدافندی ایران با عنوان «پدافند زهرآگین» یاد میکرد. در نهایت در فوج اصلی و اول تهاجم ۱۳ژوئن۲۰۲۵ و برای اطمینان از بیدفاع بودن آسمان منطقه عملیات، سیستم پدافندی ایران را بهطور گسترده و در ترکیبی از سلاحهای مختلف مورد هدف قرار داد تا جایی که در روز اول درگیری هیچ واکنشی از سوی پدافند هوایی مشاهده نشد و لیکن و درناباوری محاسباتی، از روزدوم جنگ نخستین گزارشات از فعال شدن سیستم پدافندی در اصفهان و شمالغرب گزارش شد و این فعالیت علیرغم حساسیت صهیونیستها و دست بالای نظامی ارتش اسرائیل تا پایان جنگ ۱۲روزه ادامه داشت، حاصل آن هدف گیری انواعی از پهبادهای پیشرفهای چون «هرمس۹۰۰»، «IAFجاسوسی» و گزارشات تأیید نشدهای از سرنگونی جنگندههای پیشرفته ۳۵-F بوده است.
میتوان ادعا کرد که عملیات گسترده هوایی علیه پدافند هوایی ایران، مرکز ثقل وارد شدن به مرحله اصلی جنگ یعنی ناکام گذاشتن عملیات موشکی ایران بود. چنانکه از گزارشات برمیآید یکی از اهداف اصلی از بین بردن لانچرهای پرتاب موشک در طول ۱۲روز جنگ بود، همین حساسیت بود که در نیمه دوم جنگ عملیات عملیات موشکی ایران از جوار مرزها به مناطق عمقی سوق پیدا کرد، ناتوانی ارتش اسرائیل با همه پشتیبانان رهگیر در از بین بردن سکوها و سایتهای پرتاب ثابت و متحرک، دشمن را وادار به تمکین کرد. در طول ۱۲روز عملیات موشکی و پهبادی ضربات جبران ناپذیری به اسرائیل وارد آمد، از جمله مناطق و تأسیساتی که به شکل باور نکردنی مورد هدف قرار گرفتند به ترتیب زیر است:
- ستاد اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل،
- ستاد فرماندهی نظامی ارتش اسرائیل،
- صنایع نظامی رافائل،
- ستاد اطلاعات خارجی اسرائیل (موساد)،
- فرودگاه بنگوریون،
- مرکز تحقیقات و تولید تراشههای الکترونیکی کریات،
- مرکز اوراق بهادار تلآویو،
- مؤسسه علوم وایزمن،
- پایگاه هوایی رامات،
- پایگاه هوایی تلنوف،
- پایگاه هوایی نواتیم،
- پایگاه هوایی پالماخیم،
- پایگاه هوایی الجلیل،
- ستاد و مرکز فرماندهی و کنترل وزارت دفاع،
- صنایع شیمیایی بندر حیفا،
- تأسیسات برق بندر حیفا و هادار و…
مراکزی که از آنها یاد شد به دلیل نداشتن اطلاعات شفاف و رسمی میتواند بخشی ناقص از اهداف منهدم شده و اثرگذار در تحمیل آتشبس علیه اسرائیل باشد.
ت) روایت پیروزی:
روایت پیروزی اسرائیل:
- ائتلاف سیاسی-نظامی غربی، عبری و عربی در مذاکرات منتهی به جنگ که در موضعگیری شورای حکام انرژی اتمی در قبل و حین جنگ، نشست شورای امنیت سازمان ملل، موضع اولیه و ضعیف روسیه و چین و همسایگان ایران باعث غالفگیری میدانی و مواجه شدن با شبکه گسترده از عوامل نفوذی در انتقال اطلاعات، عملکرد میدانی و چالشهای جدی امنیتی شد،
- جنگی هواپایه، تکنولوژیکی و الکترونیکی با فناوریهای نوین، اطلاعات پایه در گذر به هوش مصنوعی با پشتوانهای گسترده از دخالت ناتو، آمریکا و کشورهای منطقه، این مهم وقتی قابل تأمل خواهد بود که سامانههای اس-۳۰۰ روسی در قبل عملیات از کار افتاده بودند و روسیه در جایگزینی تعلل کرده بود و باقی مانده سامانهها در حین عملیات و در میدان جنگ الکترونیک از کار افتاده بودند،
- بنا به اعلام کارشناسان صدا و سیمای جمهوری اسلامی، ارتش اسرائیل در طول ۱۲روز جنگ، ۹۰۰هدف را در ۴۳۰۰عملیات با ۱۵۰۰سورتی پرواز که مجموعاً ۳۷۰نوع آن مربوط به بمبافکنها بودند صورت گرفت، به عبارتی وزن اصلی جنگ مربوط به پهبادها و ریزپرندهها و عوامل خرابکاری داخلی و جنگ الکترونیک و سایبر بوده است که از توان بیرقیب اطلاعاتی وهوش مصنوعی بهره برده است،
- ترور و حذف سرفرماندهی نیروهای مسلح، ترور دانشمندان هستهای، هدف قرار دادن جلسه سران قوا، زیرساختهای اقتصادی و نظامی، عملیات روانی گسترده، آسیب جدی در ائتلاف با آمریکا به سایتهای هستهای از جمله برتری های اسرائیل در جنگ ۱۲روزه بود.
روایت پیروزی ایران:
- واکنش سریع، مؤثر و میدانی نیروهای مسلح در کمتر از ۱۸ساعت اول که در تاریخ شناخته شده جنگهای نظامی بیسابقه است و اعتماد بنفسی که باعث شد در حین ورود آمریکا به جنگ واکنش نظامی به ۶ساعت تقلیل پیدا کرد، حیرتآور بودن چنین پاسخی قابل تأمل است، این مهم وقتی قابل توجه خواهد بود که نیروهای مسلح علیرغم حذف سرفرماندهی خود ضمن اینکه توانستند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند آمادگی خود را برای ورود به مرحله فرسایشی جنگ اعلام کردند،
- شلیک انبوه موشک و پهباد در کلاسهای متفاوت از لانچرهای متحرک تا سکوهای ثابت و تا شلیک از شناورهای مستقر در خلیج فارس در هفته اول و فرسودگی تدریجی سامانههای چندلایه پدافندی مستقر در اسرائیل، پایگاههای ناتو تا ناوهای هواپیمابر مستقر در دریای سرخ و مدیترانه و ورود به مرحله دوم شلیک در گذر از کمیت به کیفیت توأم با شگفتیسازی همراه با سامانههای اخلالگر در سیستمهای پدافندی تا جایی که گزارشاتی بر خودزنی و وارد آمدن تلفات از همین تاکتیک شد،
- برخلاف اسرائیل که از پشتیبانی لجستیک کلیت غرب و ناتو و همراهی کشورهای منطقه برخوردار بود، نیروهای مسلح ایران این مزیت لجستیکی مستقل را که از تجارب دفاع مقدس ۸ساله داشتند، به نحو شایستهای در بدست گرفتن ابتکار عمل بهره گرفتند و به این وسیله افسانه شکستناپذیری اسرائیل را به نمایش گذاشتند،
- به همان میزان و سیر صعودی که عملیات تجاوزکارانه اسرائیل باعث تشدید اتحاد و انسجام ملی ایرانیان در داخل و خارج را فراهم آورد و در جنگ افکار عمومی جهانی دست بالا را فراهم آورد، باعث به زیر سئوال رفتن مشروعیت بینالمللی تجاوز صهیونیستها و سلب اعتماد عمومی مردمان حاضر در سرزمینهای اشغالی نسبت به توانایی ارتش اسرائیل در تأمین امنیتشان شد به نحوی که تقاضای مردمی برای مهاجرت معکوس روبه افزایش گذاشت و آوارگی مردمی در اسرائیل را فراهم آورد، پدیدهای که یکی از ستوانهای اصلی و موجودیتی اسرائیل را به لرزه در آورده است،
- ناتوانی در پایان دادن به درگیری بدون دخالت آمریکا،
- خسارت سنگین مالی و اقتصادی، به نحوی که خسارت ۱۲روز جنگ برابر با ۶۱۵ روز جنگ در غزه، لبنان، کرانه باختری، لبنان، سوریه و یمن، ارزیابی شده است.
ث) نتیجه گیری و چند پیشنهاد:
تجاوز رژیم صهیونیستی اسرائیل به خاک مقدس کشورمان، یکی از استثناییترین جنگهای شناخته شده در تاریخ و در این مقاله مورد بحث قرار گرفت، این جنگ مثل هر پدیدهای دارای پیشینهای شناخته شده از روندهای سیاسی، نظامی، فرهنگی، تمدنی و اقتصادی-اجتماعی است و نادیده گرفتن آنها میتواند تبعات و خطر فزایندهای در سرنوشت کشور داشته باشد.
روندهای منجر به تجاوز رژیم صهیونیستی و جنگ ۱۲روزه از سالیان قبل قابل ردیابی است و فاز عملیاتی آن را میتوان از ۷اکتبر و جنگ غزه دانست، آغازی که باعث تأخیر در فاز عملیاتی «پیمان ابراهیم» شد و در نتیجه آن شروع دور دوم ریاست جمهوری دونالد ترامپ در ایالات متحده آمریکا، پیمان مذکور عملیاتی شدنش را نشان داد، علائم آن در سکوت و شیوه موضعگیری حاکمیتها در منطقه قابل تأمل است.
این نوشتار ادعای تفسیر جنگ آنطوری که شایسته است را ندارد و تحلیل معتبر منوط به داشتن اطلاعات درستی خواهد بود که در آیندهای نامعلوم منتشر خواهد شد. فلذا، پیشنهاد میشود:
- کلام رهبر معظم انقلاب در اولین حضور تلویزیونی جدی گرفته شود، رهبری در مذهبیترین و شیعیترین شب سال از مداح اهل بیت خواست تا سرود «ای ایران بخوان»، این جمله هوشمندانه و انعکاس ستون اصلی تغییر دهنده معادله نظامی در جنگ ۱۲روزه است، در صورت بیتوجهی و یا ملاحظهکاری و یا انداختن این کلام در دالان تنگ منافع باندی و فرقهای تا مصلحت اندیشی خسارتبار خواهد بود،
چون به سخن نوبت عیسی رسید عیب رها کرد و به معنا رسید.(نظامی)
- کلام فرمانده سپاه در دوران دفاع مقدس -سرلشکر محسن رضایی- با این جمله که؛ «نبایستی به دوران قبل از جنگ ۱۲روزه بازگردیم»، به عبارتی تن دادن به پالایش اندیشهای و سیاسی و فرهنگی آنچه منتهی به جنگ شد و ورود به مرحلهای نوین در اداره کشور، هر چند نمیتوان قیاس اوضاع امروز کشور را با آنچه مد نظر رضایی است، به صلاح دانست،
- آنچه اسرائیل را وادار به تحرک در پالایش و طراحی دکترین جدید در بدست گرفتن ابتکار عمل شد، جنگ ۳۳روزه با حزبالله لبنان و نحوه برخورد با مسئله که در قالب کمیسیون «وینوگراد» کرد، اگر بخواهیم از جنگ ۱۲روزه پلی برای عبور از بحران و جلوگیری از غافلگیری بسازیم، چارهای جز تن دادن به کمیسونی مشابه «وینوگراد» نداریم.
۳۰تیرماه۱۴۰۴ – ذوالفقار صادقی
منابع:
۱-asianewsiran.com
۲-wikipedia.org
۳-ecoiran.com
۴-fararu.com
۵-irdeplomacy.ir
۶-entekab.ir
۷-institutehran.com
۸-iranglobal.info
۹-elef.ir
۱۰-mashreghnews.ir
۱۱-donya-e-eqtesad.com
